vd 4

3

KELİMELERİN ANLAMINA GÖRE ESKİ TÜRKLERDE KADIN İMAJI

Yazıtlarda kadınları tanımlayan aşağıdaki kelimeler kullanılmaktadır:

a) Kunçuy: Çinceden alınan kunçuy eş, kadın anlamlarında yazıtlarda en çok geçen kelimelerden biridir: 

esiz elime, kunçuyıma, oglanıma, bodunıma, esizme, altmış yaşımda adırıltım (Değerli devletimden, eşimden, oğullarımdan, halkımdan, kıymetlilerimden altmış yaşımda ayrıldım) (Е 1, 1),

 kuydaki kunçuyımga adırıltım (Evdeki eşimden ayrıldım) (E 6, 4), 

kuyda kunçuyımka, özde oglımka bökmedim, esizime, teŋri elimke, başda begimke bökmedim, esizime (Evdeki eşime, vadideki oğullarıma doyamadım, değerlilerime, kutsal devletime, baştaki begime doyamadım değerlilerime) (Е 14, 2-3), 

kuyda kunçuyımka, oglımka, begimke, kadaşımka bökmedim (Evdeki eşime, oğullarıma, beğime, akrabalarıma doyamadım) (E 22, 23-4) vd

b) Ebçi: Evci, evde oturan anlamına gelerek kadını bildiren bu kelime birkaç yazıtta yer almaktadır: 

öz ebçi, kunçuyımka bökmedim (Öz kadın, eşime doyamadım) (E 100, 1), 
ebçime, begime bökmedim, adırıldım (Eşime, beyime doyamadım, [onlardan] ayrıldım) (E 109, 3).

c) Kişi:Kadın anlamına gelen bu kelime yazıtlarda hem cariye, hem de eş anlamında geçmektedir: 

kuyda kişim, esizime (bökmedim) (Evdeki eşim, değerlime [doyamadım]) (E 61, 2), 

beş yegirmi yaşımda tabgaç kanga bardım. er erdemim üçün alpun altun-kümüşig, egritebe, elde kişi kazgandım On beş yaşımda Tabgaç kağanına [sefere] gittim. Kahramanlığım sayesinde çok altın gümüş, eğri hörgüçlü develer, cariyeler kazandım. (E 11, 3).

d) Yotuz: Eş, zevce anlamına gelen bu kelime birkaç yazıtta geçmektedir: bodunuma, oglıma, yotuzıma adırıltım, seçlintim, ayıta, buŋa (Halkımdan, 

oğullarımdan, eşimden ayrıldım, boşandım, ne yazık, ne acı) (E 43, 1-2), kaŋ alp tarkan bodunıma, ayıta, kalıŋ kadaşımka bökmedim, esize, oglımka, yotuzımka bö(kmedim) (Ben) Kaŋ Alp Tarkan, halkıma, ne yazık, kalın (çok sayıdaki) akrabalarıma doyamadım, değerlilerime, oğullarıma, eşime doyamadım) (E 120, 1).

e) Ög: Anne anlamına gelen ög kelimesi birkaç yazıtta bulunmaktadır: 

beş yaşımta kaŋsız kalıp, tokuz yegirmi yaşımga ögsüz bolup, katıglanıp, otuz yaşımga öge boltum. kırk yıl el tuttum, bodun başladım, taş yagıg yagıladım, elledim. (Beş yaşımda babasız kalıp, on dokuz yaşımda annesiz olup, katlanıp, otuz yaşımda baş, yönetici oldum. Kırk yıl devleti idare ettim, halkı yönettim, dış düşmanlarla savaştım, devlet sahibi ettim) (E 45, 2-4),

on ay iltdi ögüm, kelürti ilimke (On ay [karnında] taşıdı annem, getirdi devletime) (E 28, 4), on ay iltdi ögim. oglan togdım, erin ulgattım (On ay [karnında] taşıdı annem. Oğul olarak doğdum, er olarak büyüdüm) (E 29, 5).

Kaynak:

Köktürk Harfli Yenisey Yazıtlarındaki Kadını Bildiren Kelimelerin Anlamına Göre Eski Türklerde Kadın İmajı

Nurdin Useev