stan wojenny

10

Anna i Tytus Wrońscy

GŁOS ULICY

Głos ulicy (The Voice of the Street) by Anna Wrońska and Tytus Wroński is a classic samizdat from the darkest depths of the period of martial law (published in 1982). >>>full English text>>>

Głos ulicy Anny i Tytusa Wrońskich to klasyczny samizdat z najgłębszych mroków stanu wojennego (rok wydania - 1982). Wrońscy to pseudonim autorów (Magdalena i Grzegorz Koziarscy) nawiązujący do znienawidzonej wśród opozycji WRON-y (Wojskowej Rady Obrony Narodowej). Książkę otwierają trzy strony tekstu wprowadzenia do części albumowej, która została powielona techniką fotograficzną na takimż papierze.

Kolejne fotografie dokumentują najważniejsze wydarzenia i manifestacje od ogłoszenia stanu wojennego do sierpnia 1982 roku (zamieszki podczas rocznicy porozumień sierpniowych w Lubinie). Dodatkowo znajdują się tu zdjęcia politycznych w wymowie grobów wielkanocnych, a całość podzielona jest specjalnymi, fotomontażowymi planszami tytułowymi na rozdziały, m.in.: “13 grudnia” “3 maja Warszawa”, “31 sierpnia Warszawa”.

Wszystkie zdjęcia cechuje charakterystyczna poetyka amatorskiego dokumentu, fotografii wykonywanych z ukrycia, w biegu, lub - co szczególnie typowe również dla neoawangardowych praktyk artystycznych z lat 80. - z ekranu telewizora. Książkę otwierają więc niemal ikoniczne kadry przedstawiające transmisję telewizyjną przemówienia generała Jaruzelskiego. Fotografie są często nieczytelne, nieostre, o złej ekspozycji, co tym bardziej dodaje im autentyzmu kadrów wykonywanych z pierwszej linii frontu ulicznych walk z ZOMO. Dodatkowo, przefotografowane na potrzeby zmontowania i powielenia w podziemnym wydawnictwie, utraciły większość detali i pod tym względem różnią się radykalnie od zdjęć znanych z wydawanych już po upadku PRL-u, profesjonalnych albumów z fotografiami stanu wojennego tak renomowanych autorów jak Ciołek, Markowski, czy Niedenthal.

Głosie ulicy migawki układają się w sekwencje zdjęć dość sprawnie opowiadające historię walki, poszczególnych starć ulicznych i ogólnego klimatu stanu wojennego, budując jego legendę jako czasu walki społeczeństwa (wspieranego przez kościół katolicki) z niewidoczną, ale ucieleśnioną pod postaciami funkcjonariuszy milicji i ZOMO. Rozmyte sylwetki, zamazane twarze (w słynnym zdjęciu z Lubina wszyscy bohaterowie mają charakterystycznie przesłonięte czarnym paskiem oczy) to zabieg mający na celu ochronę uczestników opozycyjnych protestów, podobnie jak rezygnacja z tak charakterystycznych dla późniejszych publikacji portretów liderów opozycji. Głos ulicy ma bohatera zbiorowego i jest nim społeczeństwo stawiające opór niechcianej władzy.

Poszczególne sekwencje zdjęć mają niemal filmowy charakter (tłum przed kościołem i pusty plac przed tym samym kościołem po rozpyleniu gazu łzawiącego). Powtarzają się typowe motywy z ikonografii stanu wojennego: tłum manifestantów, milicyjna suka, znak solidarności, krzyże z kwiatów, antysystemowe transparenty i wzniesione ręce z dłońmi złożonymi w znak wiktorii.

Biorąc pod uwagę tę spójność tematyczną i undergroundową estetykę poszczególnych kadrów i plansz, z dzisiejszej perspektywy Głos ulicy sprawia wrażenie dokumentu niemal poetyckiego, silnie nacechowanego emocjonalnie. Mimo, że detale pozostają nieczytelne, przekaz tych fotografii jest jasny - oto tworzona na “na gorąco” dokumentacja przemocy władzy i oporu społeczeństwem. Te prześwietlone czy poruszone zdjęcia mają w sobie coś ważnego z ówczesnej, przesyconej gazem łzawiącym atmosfery. To stan wojenny spotęgowany, afektywna książka fotograficzna, która buduje poczucie solidarności społecznej (“głos ulicy” to głos obywatelski).

Zarazem jednak mamy do czynienia ze świadomie opracowanym dokumentem historycznym - precyzyjny spis zdjęć odnotowuje gdzie i kiedy zostały wykonane poszczególne fotografie. To antologia zdjęć zestawiona dla współczesnych i potomnych jako dowód, świadectwo prawdy.

Równie istotny jest wymiar publicystyczny książki i zawartego w zdjęciach aspektu kontrpropagandy. Głos ulicy to zbiór obrazów nieobecnych w oficjalnych, kontrolowanych przez władzę mediach, to wybór podziemnego fotoreportażu ze stanu wojennego (pochodzą one nie tylko z archiwum autorów, ale też z i innych wydawnictw podziemnych) . Poszczególne plansze montowane są świadomie w stylu gazetowym i zawierają nawet po trzy fotografie układające się w reporterską narrację. Jednocześnie wszystko podlega tu specyficznej kompresji koniecznej dla zachowania kieszonkowego i poręcznego formatu wydawnictwa podziemnego: łatwego do przenoszenia, przemycania i na pierwszy rzut oka całkowicie anonimowego. Nieprzypadkowo Głos ulicy ma gładką okładkę (zwyczajowo i dla niepoznaki wydawnictwa drugiego obiegu były również okładane przez czytelników w gazety). Egzemplarz w naszym posiadaniu jest oprawiony w proste tekturki oklejone płótnem, a całość trzyma zmyślnie zaprojektowana, ręcznie wyginana obejma metalowa z drutu, w którą za pomocą dziurkacza oprawione są poszczególne strony.

fotografie: różni autorzy

tekst: Magdalena i Grzegorz Koziarscy

opracowanie graficzne: —-

wydawca: Wydawnictwo Głos, Warszawa

rok wydania: 1982

objętość: 6 stron + 55 planszy z fotografiami

format: 18,5 x 13,5 cm

oprawa: twarda, segregatorowa

nakład: nieznany

Serdeczne podziękowania dla antykwariatu Atticus za pomoc w zdobyciu publikacji

4

Pacification of Wujek, Katowice, Poland - December 16, 1981.

First action took by goverment upon the Introduction of Martial Law in Poland, December 13, 1981, was arresting main activists of Solidarity movement. This, along with general disagreement on new situation in Poland, spurrged workers to protest at goverments actions. Among many other places this happened also at the „Wujek” coal mine in Katowice. After Jan Ludwiczak, local leader of Solidarity has been arrested, his coworkers decided to stop working unitl he’s been released. Despite support from local community, they weren’t listened to by goverment. Instead, mine was put under the military orders, and in the morning of December 16, militiants and army started the attack. First they were using tear gas, water cannons, bangers, smoke grenades – and tanks. When miners fought them off with tools, a commando force (called ZOMO) entered and opened fire from machine guns. 7 miners were killed on the spot and 2 more died of wounds later. 21 others were injured. That was the end of action, later recognised as the biggest massacre of the Martial Law time in Poland. It was unclear who ordered the use of guns, and so a series of investigations and trials lasting over 30 years began. While there were attempts at covering the story, it still spread wide, shocking the polish society with its bloody outcome. It’s still unconcievable, how could country turn at its own citizens and kill them like that.

Names of the fallen: Jan Stawisiński, Joachim Gnida, Józef Czekalski, Krzysztof Giza, Ryszard Gzik, Bogusław Kopczak, Andrzej Pełka, Zbigniew Wilk, Zenon Zając.

Keep reading

Gdyby ktoś miał ochotę wydrukować powyższą grafikę i rozwiesić w okolicy, to wersję bardziej przyjazną domowym drukarkom i kserokopiarkom znajdzie TUTAJ. Wersja ta nie zawiera też nazwy bloga, więc swobodnie można w tym miejscu umieścić logo swojej lokalnej organizacji. Oczywiście dodanie adresu naszego wesołego bałaganu byłoby niezmiernie miłym gestem. ;)

Martial law in Poland (Stan wojenny w Polsce) refers to the period of time from December 13, 1981 to July 22, 1983, when the authoritarian government of the People’s Republic of Poland drastically restricted normal life by introducing martial law in an attempt to crush political opposition. Thousands of opposition activists were interned without charge and as many as 100 people were killed. Although martial law was lifted in 1983, many of the political prisoners were not released until the general amnesty in 1986.

7

Chris Niedenthal (British-Polish photographer and photojournalist): the Martial Law in Poland between December 1981 - July 1983 [source]:

  1. First day of the martial law: group of people gathered in the St. Stanislaus Kostka Church, Warsaw, December 13th, 1981.
  2. Demonstration of Solidarność in Warsaw, August 31st, 1982.
  3. Armoured transporter in front of the “Moskwa” cinema in Warsaw, with large banner advertising Francis Ford Coppola’s “Apocalypse Now” in the background, December 1981.
  4. Puławska Street in Warsaw, December 15th, 1981.
  5. Ujazdów Avenue in Warsaw, December 22nd, 1981.
  6. First major clash of Solidarność members with ZOMO (paramilitary police), Castle Square in Warsaw, May 3rd, 1982.
  7. Militia dispersing women that arranged a flower cross at the Victory Square (now: Piłsudski Square) in Warsaw, July 16th, 1982.
10

Era of PRL in Poland photographed by Chris Niedenthal:

  1. The Presidential Dożynki (Harvest Festival) in Koszalin, 1975.
  2. Drowning of Marzanna, Kurpie in 1970s.
  3. Międzyzdroje in 1979.
  4. No heating - woman waiting for the coal. Warsaw 1982.
  5. Harsh reality: empty shelves in a butcher shop, Praga district of Warsaw, 1982.
  6. The National Stadium in Warsaw, 1979.
  7. Somewhere on the outskirts of Wrocław city, summer 1982.
  8. Wadowice in may 1981 - few days after the Pope John Paul II assassination attempt.
  9. The iconic protograph: SKOT armoured transporter in the front of the Moskwa cinema with the ad of “Apocalypse Now” movie, Warsaw 1981 - beginning of the Martial Law.
  10. Stalingrad Alley (now: Jagiellońska Street) in Warsaw, February 1982.