petante

El Rhazi: Reda Libera verko - Vikipedio

El Rhazi - Libera verko (objekto de libera enhavo) estas verko (objekto al kiu aplikeblas juraj monopolaj limigoj kiel a?torrajtoj, patentoj ks, ekzemple libro, bildo, filmo, muzika?o, komputila programo, a?tomobilo ktp), pri kiu ne ekzistas grava jura diskriminicio inter la kreinto a? iu alia ?rajtoposedanto? kaj ?iuj aliaj homoj, nek inter tiuj ?iuj aliaj homoj. Al posedantoj de kopioj estas permesitaj ?iucelaj uzado, studado, modifado, disvastigado kaj komerca uzado.


?iu la?le?a posedanto de kopio de tia verko jure rajtas utiligi ?in por ?iaj (la?le?aj, ?ar anka? aliaj le?oj ekzistas) celoj, ne petante la ?rajtoposedanton? pri permeso por ?iu tia ago a? kopio kaj ne pagante al li plian monon:


Por havi liberan verkon oni ne bezonas ricevi ?ian kopion senpage, sed nepre devas rajti fari la cititajn aferojn.


La sola grava limigo ebla la? plimulto da difinoj de libereco de verkoj estas rajtocedo (a? “kopilaso”, angle copyleft), t.e. devigo doni (igo lasi) al la ulo, al kiu la ricevinto donas kopiojn a? deriva?ojn de la verko a? disponigas ?in por uzado, iom da rajtoj (ofte la samajn kiel la unua ricevinto ricevis pri la verko).


Rajtocedo povas ka?zi nekunigeblecon inter verkoj kies permesiloj diferencas. Anka? preska? ne-rajtocedaj (?permesemaj? a? ?liberegaj?) permesiloj povas esti neakordigeblaj inter si, precipe se la a?toroj faros tion intence.


Pro tio oni prefere uzu la plej popularajn el la permesiloj ta?gaj por oniaj celoj kaj por la speco de la verko.


La vorto ?rajtocedo? aplikeblas nur al liberaj verkoj. Creative Commons havas permesilon ?CC BY-NC-SA?, kiu ne estas libera, ?ar ?i malpermesas profitcelan uzadon (FSF anta?e nomus ?in ?duonlibera?, sed ne plu[1]). ?i havas kondi?on ?ShareAlike? malpermesantan, simile al rajtocedo, plian malliberigon de deriva?oj, sed pro la nelibereco tiu kondi?o en tiu permesilo ne estas rajtocedo. La ?ShareAlike? en la permesilo ?CC BY-SA? estas rajtocedo nur se la permesilo mem estas rigardata kiel libera permesilo.


Libera programaro diferencas de liberaj bildoj kaj liberaj libroj per tio, ke por ?an?i ?in oni bezonas havi ?ian fontokodon. Tial programo estas libera por posedanto de kopio de ?i nur tiam, kiam li povas facile akiri la fontkodon por tiu versio de la programo.


Krome, ne ?iuj difinoj de libereco de programaro postulas, ke la tuta programo estu libera. FSF akceptas, ke la neprogramaj partoj (ekzemple bildoj kaj sonoj) en programoj entenataj de operaciuma distribua?o estu nur kopieblaj kaj vendeblaj. Tamen aliaj difinoj permesas tion nur por tre malgrandaj bildetoj a? emblemoj a? tute neniel, do la? ili libera programo ofte devas esti anka? libera verko.


Ofte simpla libera a?torrajta permesilo ne sufi?as por liberigo de programoj kaj similaj verkoj. Ekzemple ?ar algoritmoj de programoj estas nun patenteblaj en kelkaj landoj, a?toro ?liberiginta? sian programon la? permesilo sen forta rajtocedo povas malice ka?i la fakton ke li posedas patentojn pri la algoritmoj uzataj en programo. Anka? ?e malnovaj (de kiam la kvanto de aparte fiaj patentoj pri programoj ankora? ne treege ?velis, kaj kiam iuj el la nunaj manieroj malliberigi verkojn ankora? ne estis uzataj) rajtocedaj permesiloj eblas malliberigi deriva?on a? kopion de verko ne malobservante la literon de la permesilo. Pro tio estas kreataj novaj versioj de permesiloj.


Ne ?iuj permesiloj destinitaj por programaro ta?gas por aliaj verkoj, kaj ne ?iuj permesiloj destinitaj por tiuj verkoj ta?gas por programaro.


Ekzemple se oni havas kopion de kantoregistra?o, povas esti malfacile distingi la vortojn, kaj do kanti la kanton. ?u do la kantoteksto estas libera a? ne?


Ekzistas verkoj, por kiuj oni povas nomi ?fontokodoj? plurajn malsamajn versiojn. Ekzemple, se oni faras tridimensian strekan modelon, poste faros el ?i dudimensian strekan bildon, poste faros el ?i rastruman bildon, kaj poste ?an?os ?in tiel, ke ?i estos malfacile distingebla sen la originalo, kio do estos la fontokodo de la lasta versio?


Pro tio, se oni uzas permesilon rajtocede postulantan transdonon de fontokodo por neprogramoj, oni prefere specifu, kian version rigardi kiel fontokodon (sed eble ne kiel ??iu ajn deriva?o de la verko enhavu kopion de la originala streka versio?, ?ar tio povas malhelpi senfinan derivadon).


La demando povas esti grava ?e fizika a? grandkvanta disvastigo de la verko a? por grandaj verkoj, sed efektive la problemo ne estas tre granda, kaj oni ordinare rajtas postuli pro la ?kodo? la sumon necesan por registri kaj sendi la KD·on a? subteni la servilon.


Liberaj permesiloj publikigitaj por esti uzataj de multaj a?toroj pli utilas se ili estas kongruaj inter si, kaj se necesas legi nur kelke da dokumentoj por povi ekscii, kiel uzi iun el multaj verkoj, per simpla scii?o pri la nomoj kaj versioj de la uzataj por ili permesiloj. Tial ne tre mallongaj permesiloj ofte ne estas mem liberaj verkoj, se tio eblas la? la le?oj de la ?tatoj (se ne, oni ?iuokaze probable ne rajtos aserti, ke onia modifita permesilo estas plene verkita de la a?toro de la originalo, kiu vere tion ne faris).


Rimarku, ke ne ?iuj permesiloj de Creative Commons estas liberaj.[2] Liberaj (almena? en siaj plej novaj versioj) estas nur CC BY-SA, CC BY kaj CC0.


Libera programaro a? malfermitkoda programaro. Kelkaj plej popularaj ekzemploj estas Mozila Fajrovulpo, Retservilo Apache kaj GNU+Linukso


Aparta speco de libera programo estas libera komputila ludo, tio estas komputila ludo konsistanta el nur libera programkodo kaj nur liberaj datenoj (bildoj, kartoj ktp). Populara ekzemplo: Batalo por Vesnot’.


Normoj, precipe datenaran?oj, povas esti sekretaj, patentigitaj ks. Datenaran?o, kiu ne estas tia, estas libera datenaran?o. Inter la plej konataj liberaj datenaran?oj estas HTML, JPEG, Ogg Vorbis kaj OpenDocument Format.

youtube

Ye Banished Privateers - When the dead come sailing home

Yo quiero ir a un concierto de los tetes estos, que lo petan.

youtube

Rainbow - Black Sheep of the Family

youtube

Sujeto K - R.E.I