mehmed siyah kalem

5

Mehmed Siyah Kalem

Türk Minyatür sanatında garip hayvan motifleri denilince ilk akla gelen ressamlardan biri Mehmet Siyah Kalem’dir. Siyah Kalem, çağı ve coğrafyası tarih içinde silinmiş bir ustadır. Zamanın yırtıcı pençesinden kurtulabilmiş bir dizi kaotik figürün yaratıcısı olan bu çizgidışı nakkaşın yaşamı ile ilgili bilgiler maalesef hiç yok denecek kadar azdır. Ayrıca sanatını belirgin bir kültürel geleneğe uygun görmek de hemen hemen imkânsızdır. Uygur ve Çin sanatından etkilendiği düşünülen Mehmet Siyah Kalem’in minyatürleri zamanın ve mekânın belirsiz derinliğinde, Asya kültür ortamında yaşamış insanların gündelik hayatını yansıtmaktadır. Göçerler, sıradan insanlar, dervişler, Budistler, Kamlar, Hristiyan keşişler ve doğa üstü varlıklar Mehmet Siyah Kalem minyatürlerinin konularını oluşturmaktadır. Resimlerinde kullandığı rulo malzemenin özellikle Budist ve Maniheizm kültürü içinde önemli bir yeri vardır. Doğa üstü varlıklar ve garip hayvan formları, farklı biçimlerde de olsa mutlak bir anlam yüklü olarak Türk minyatür sanatı içinde yer almaktadır. Doğa üstü varlıkları, yaratıkları konu edinen Mehmet Siyah Kalem, eserlerinde kullandığı farklı formları, mücadele ve harekete dönüştürerek izleyici üzerinde derin tesirler bırakmaktadır. Yer ile gök arasında saltanat süren, insan varlığının karşı kıyısını temsil eden bu yaratıklar, iyi ve kötüyü birbirinden ayıran gerçeklik dengesinin Siyah Kalem minyatürlerindeki ağırlık noktasını oluşturmaktadır. Nakkaş hayal kurmamış, yalnızca insanın karanlıktaki yüzünde çürüyen değerler için bir beden tasarlamıştır. Kamlık ve Budist ikonografinin açık izlerini taşıyan bu demonik varlıklar, sıradan insanlarla birlikte aynı gündelik hayatı paylaşmaktadır. İnsan kaçıran, zulmeden ve sahip bulundukları büyü gücüyle insan kaderi üzerinde taht kuran demonlar, İpekyolu’nda anlatılan efsanelerin baş aktörleri olarak Siyah Kalem’in gerçekçi dünyasında yerlerini almışlardır.

Türk - İslam Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi
Temmuz 2008