dayik

“Her gün koca tencerelerde yemek yapıp tepsiye koydum.
Kurşunların arasından kapının önüne bırakıp ayağımla sokağa doğru ittiriverdim.
Her gün tepsi bana boş dönüyordu, işte o zaman rahat nefes alıyordum.
Ben yavrularımı aç bırakmam, bedelini ailemden 7 canımı kaybederek ödedim ben zaten.”

kurdish vocab: birthday parties

this a repost of a post i wrote last year on kchikurdi that i found again.

let’s start this off with some words in both sorani and kurmanci in a birthday party setting.

hopefully one day the people of kurdistan can celebrate their birthdays in peace.

vocabulary [sorani | kurmanci]

  • birthday: cejnî dayikbûn | rojbûna [lit.: day of being/becoming] – rojbûna can be used for sorani too
  • party: aheng | partî [partî comes from turkish influence who got it from westerners]
  • cake: kuliça or paste or kek
  • spoon: çimça or kawçik (slemani) | kevçî
  • balloons: mîzala | balon
  • knife: çaqo | kêr
  • fork: çatal | milêvdanî [çatal is a turkish word]
  • gift/present: dîyarî
  • party hat: klawî aheng | kumê partî
  • ice: sahol | qêşa
  • ice cream: dondurma | dondirma or qeşayê xawarinê
  • candles: moman | mûman
  • decoration: don’t know the sorani word | xemil

verbs [sorani | kurmanci]

  • to be born: le dayik bûn | ji dayik bibe [literally: to ‘be’ from mother; to exist from your mother]
  • to eat: [nan]xwardin or xoxwardin | xwarin or êmxwarin
  • to drink: xwardin | vexwarin
  • to be full: ter xwardin | ter bibine
  • to be happy: xoş bûn or xoşhal bûn | kêfxwêşbûn
  • to laugh: hîlklandin or [pe]kanîn | kenîn
  • to dance: samakirdin | bi govendê
  • to clap: çap(la?)kirdin | bi çepikan
  • to sing: (çirin?) bixwendin | stran bêje [bixwedin lit.: to read]

bu ezgi konu itibariyle kadının toplum içindeki konumunu gözler önüne serer. Eşi ve köylüler tarafından bir erkek çocuk dünyaya getirilmesi beklenen bir annenin ve dünyaya gelmesi beklenmeyen Eyşan’ın hiç de mutlu olamadığı ve sonunda hastalıktan öldüğü hayatı dramatize edilmiştir bu ezgiyle. Eyşan,annesinin utancıyla doğmuştur ve kendisiyle aynı kaderi paylaşan annesinin sevgisiyle büyür sadece. Hayatı boyunca zor işler yapar, erkek çocuklarıyla oynar, erkek çocuk gibi yetişir fakat yine de sevilmez ve kız olduğu sadece evlendirilip başlık parası alındığında akla gelir.


berf li derva dibariye, diné sar bû/ Dışarıda kar yağıyor, dünya soğudu 

gur li serê kêş dıqîriya gelek har bû /Kurtlar sersem gibi azgınca bağırıyorlar  

di xanî ki kelpîçinde çirakî zor şewq dida /Kerpiç evlerde çıralar zor ateş alıyordu 

nalînek zirav dihati der û di şevreşê de/ gecenin karanlığını nazik, ince bir ses adetadeldi

di heliya/ ebenin elinde  

zaroke kûrd dihate jihan /Kürt bir çocuk dünyaya geldi  

bê doxtor bê derman be kû zanibe çima/ doktorsuz dermansız, nedenini bilmeden

lê lê çima, çima?/le le neden, neden?

Bi nijkekê ve dengê dergûş hate guhan/ Bebek kokusuyla birlikte bir beşik sesi geldi   

pîrika gund zar ok radikir ser destan/Köyün en yaşlısı çocuğu eline aldı ve havaya kaldırdı 

tu bi xêr hatî keça şêrîn qîza ciwan /Hoş geldin; Güzel, şirin kız, merdin kızı hoşgeldin

lê daiykê serî rakir, hêsir ji çavan dibariyan/ annesi kafasını kaldırdı ve gözlerini kaçırarak  baktı 

ew li benda lawekî bû/ bekliyordu ki  erkek olsun

dilê xwe şa kir neh mehan /Gönlünü bu yüzden hoş tutmuştu dokuz ay  

waye fedîkar derket rebenê /bu zavallı fedakar yavru dünyaya geldi   

pir şerm dikir ji mêrê xwe /Kocasından çok utandı  

ji gundiy an, lê, lê, çima, çima /köylülerden de, le le, neden, neden?  

bi tenê ma demeki dayik  / Anne yalnız kaldı, kimseyle konuşmadı 

û destbêkir bilorîne elindeki bebegine bakarak ninni söylemeye başladı 

rakev keça min razê navê te eyşane/ uyu güzel kızım senin adın Eyşan’ dır  

“rakev”/ “uyu”

rakev keça min razê navê te eyşane/ uyu güzel kızım uyu, senin adın Eyşan’ dır  

Eyşan tuyî sibê mezin bibe Sen yarın büyüyeceksin 

herî ber berxan û karan e kuzulara oğlaklara gideceksin 

bila xortên gund bibêjin Köyün güçlü kuvvetlileri diyecekler ki  

ew keça zor ciwane /o cesur yürekli bir kızdır   

bibe qîzek jîr zana /Söyleyin onlara aşağı köydeki kızdır   

xudan nav û deng û şan e  /Allah’ tan gelen bir şan ve ses ile 

le le Eyşan le le Eyşan Eyşan û hevalan lîstin bi ax û kevir/  Eyşan ve arkadaşları taş ve toprak ile oynarlardı

der baskirin yek kiras roj û mehên pir / günlerini aynı elbiseyle geçiriyorlardı 

ne pirtûk dîtin ne pênûs /ne bir kitap ne bir kalem

ne fêkî xwarin ne şekir du rojan birçî yekêtêr  /ne meyve yediler, ne şeker bazen aç bazentok

eyşo derbaskir / Eyşan büyüdü 

bi heyşt salan gotin eyşo êdÎ melîz tev   zarokan /altı yaşında dediler ki” artık oynama arkadaşlarınla ” 

jivir Û şûn ve, karê teye mezin bike xuşk ûbiran”/  "senin yerin ve işin kardeşlerine bakmaktır"  

duwazdeh salîn porêvê veşartin /oniki yaşına geldiğinde saçını kapattılar  

li wê kirin kiras û xeftan /bir kaftana soktular

sibê eyşo tepik çê dikir / sabahları tezek toplardı 

dû nîro jî diçû qirşan /öğleden sonra tarlada çalışmaya 

 zivistanî dibû kevanî havîni ket ber palê/ kışın hizmetçi olurdu, yazın da hamallara yardım ederdi  

dixevitî pir dikir kar, lê xêr nedihat wê malê /çok çalıştı ama yine de o eve hayırlı olamadı 

lê lê eyşo tu dibî bûk  /“Le le Eyşo, gelin olma yaşın geldi”   

rojekê gotin pîr û kalê Dedi bir gün köyün yaşlıları, dedeleri  

wek hespeke firotin wek ebdekî kirin malê /aynı satılacak at gibi eve kapattılar  

çarde salîn eyşo bû bûk / Ondört yaşına geldiğinde gelin oldu 

panzde salîn bû diya salê /onbeş yaşında ise anne,

lê lê, eyşanê/ le le Eyşane

 le le Eyşan û salên bi derd û kulan avis bûşiyan/ O sene dertten kederden gücü kuvveti de kalmadı 

ro nedîye eyşanê/ Gün yüzü görmedi Eyşo 

dayika duwazdeh zariyane/ oniki çocuk annesi Eyşan 

dido ji wan bi sorika mirin, sisê bi emrê çelrojkî  /iki tanesi kızamıktan öldü, üçü eceliyle diğerlerini büyüttü 

di heb jî xwedî kir ji van bi nanê cê û germiya riji/  bazen aç bazen ise dökülmüş çorba ile 

payiz çû hat zivistan /sonbahar gitti kış geldi  

li derva dibariya berf û baran /dışarıda kar ve yağmur yağıyor

dîsa harbibû gur li çiyan/ kurtlar yine dağlarda ulumaya başladılar  

di şevreşiyê de zarok digiryan /gecenin karanlığında çocuklar ağlamaya başladı 

 jinek nexweş jinek nexweş dikır hise kıran /hasta kadın, kadın hasta, sessizce inliyordu 

dîsa bê doktor bê derman /yine doktorsuz ve dermansız

 rohilat ew birin tirban/ gün doğumunda mezarlığa götürdüler   

xwendin li ser du pel quranve /iki takım Kur’ an okudular

yekî ban kir  /birisi çağırdı

lê lê eyşoooo, lê lê eyşo qurban /le le Eyşan, Eyşan gurban olduğum 

le le Eyşan, çend, salî, çûye xango /kaç yıl boşa geçti  

lê lê eyşo, çend salÎn çû ax goran/ kaç yılın boşuna ah ah ederek 

Eyşan lê lê, eyşo, eyşo… lê lê, eyşo, eyşo


Kaynak:Ebru Avcı

Made with SoundCloud